کارخانه ایران خودرو با سابقهای ۶۱ ساله، توسط برادران خیامی به همراه سرمایه حدود ۱۰ میلیون تومان، در اداره ثبت شرکتهای تهران ثبت شده است. این کارخانه در مرداد ماه ۱۳۴۱ به صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. در گام اول، به سمت ساخت و مونتاژ اتوبوسهای ال پی یا ۳۲۱، که تمام قطعات آن از آلمان تأمین و در ایران مونتاژ می شد، پیش رفته شد. تولید اتوبوسهای آلمانی توسط ایران ناسیونال ادامه یافت و باعث افزایش سرمایه شد، تا جایی که، برادران خیامی تصمیم گرفتند محصولاتی برای استفاده عموم مردم تولید کنند. بنابراین برادران خیامی با شرکتهای آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی و انگلیسی در مذاکره بودند تا سرانجام شرکت تالبوت انگلستان، مجوز تولید مدل هیلمن هانتر خود را به شرکت ایران خودرو بدهد.
در سال ۱۳۴۵، برند ایران ناسیونال مدل هیلمن هانتر یا پیکان را از کمپانی روتس انگلستان، که در واقع مالک برند تالبوت بود، خریداری کرد و از ۲۴ اردیبهشت ۱۳۴۶ خط تولید پیکان در تهران آغاز شد. این محصول در تیپهای مختلفی از جمله لوکس جوانان، پیکان کار، استیشن و وانت به تولید رسید. علاوه بر این، ایران ناسیونال در کنار تولید محصولات شهری، مونتاژ و تولید محصولات سنگین خود را نیز ادامه داد.
فعالیتهای ایران ناسیونال در دهه ۵۰
در سال ۱۳۵۲، مدیران شرکت ایران ناسیونال تصمیم گرفتند که مدل های خودرویی خود را با داخلیسازی و خودکفایی تولید کنند تا کیفیت صنعتی کشور و محصولات خود را افزایش دهند. به همین منظور، برادران خیامی در نقاط مختلف کشور چندین کارخانه و شرکت تأمین کننده تأسیس کردند. اما با آغاز انقلاب ۵۷ و جنگ ایران و عراق و تحولات سیاسی و اقتصادی سنگین، تمامی این پروژه ها به طور کامل متوقف شد. پس از گذشت چند سال و کسب موفقیت های بسیار با مدل پیکان، شرکت ایران ناسیونال در سال ۱۳۵۷ قصد داشت با خرید پژو ۳۰۵ از کمپانی پژو فرانسه، با خودرویی مدرن تر بازار ایران را دوباره به دست بگیرد. اما با پیروزی انقلاب، تمام صنایع بزرگ کشور به دولتی درآمدند و ایران ناسیونالِ سال ۴۱ به ایران خودرو تبدیل شد و پروژه پژو ۳۰۵ هم لغو شد. طی دوران جنگ ایران و عراق، ایران خودرو با مشکلات عدیدهای روبرو شد. اما با پایان جنگ، ایرانخودرو دوباره به سراغ مسئولان شرکت پژو رفت و در پی آن، مجوز تولید پژو ۴۰۵ را در ایران کسب کرد. از آن پس، تولید پژو ۴۰۵ و محصولات مشابه آن در ایران خودرو تا به امروز ادامه داشته است.
اقدامات ایران خودرو در دهه ۶۰
بعد از پایان جنگ، ایران خودرو در سال ۱۳۶۸ دوباره تصمیم به تولید اتوبوس گرفت و در آن سال موفق به تولید حدود ۶ هزار دستگاه شد. با توجه به اینکه این شرکت تازه وارد بود، در سال ۱۳۷۰ دوباره تولید خودروی پیکان را آغاز کرد و در ادامه شرکت ساپکو را تأسیس کرد. در سال ۱۳۷۳ برای افزایش تعداد و بهبود کیفیت محصولات، برنامه هفت ساله تصویب شد و بسیاری از واحدهای شرکت تا پایان سال ۱۳۷۷ موفق به کسب گواهینامه ISO 2009 شدند.
| بیشتر بخوانید : ایراد های شایع تارا |
تولید خودرو سمند و ایجاد تحول در ایران خودرو
پس از انقلاب، خودروسازی ایران توانست با تولید سمند به عنوان نخستین خودرو ملی، خود را در این صنعت مستقل کند. طراحی این خودرو با همکاری یک شرکت انگلیسی صورت گرفت و بر پایه پلتفرم پژو ۴۰۵ ساخته شد. در ابتدا از موتور xu7 با ظرفیت ۱۸۰۰ سی سی استفاده شد که مشکلاتی را نیز به همراه داشت و بنابراین ایران خودرو در سال ۱۳۸۷ با معرفی سمند ef7 با موتور ملی طراحی و ساخته شده توانست پیشرفتی را در این زمینه داشته باشد.
به علاوه در اوایل دهه ۸۰، ایران خودرو به تولید نمونه فیس لیفت و با نام پژو پارس یا پژو پرشیا نیز پرداخت.
شروع دوباره همکاری ایران خودرو و پژو فرانسه
بعد از چند دهه همکاری مشترک پژو فرانسه و ایران خودرو، در انتهای دهه ۹۰، به دلیل تحریم های سخت علیه ایران، این شرکت فرانسوی همکاری خود را با ایران خودرو متوقف کرد، اما پس از برجام، شرکت پژو شرایط را برای حضور در بازار خودرویی ایران فراهم کرد و تصمیم گرفت علاوه بر فراهم کردن قطعات خودروهای قدیمی، خودروهای جدید و بهروز خود را، نظیر پژو ۳۰۱، پژو ۲۰۸ و پژو ۲۰۰۸ به بازار ایران عرضه کند. البته تنها پژو ۲۰۰۸ و این هم به صورت محدود موفق به ورود به خطوط تولید ایران خودرو شد، زیرا با شروع دور جدید تحریمها، شرکت پژو از بازار ایران خارج شد و قراردادهای همکاری مشترک میان آن و شرکای ایرانیاش نیز به پایان رسید.
بعد از تحریم ها و قطع همکاری برندهای معروف جهان با ایران، ایران خودرو در اوائل دهه ۹۰ با رشد و گسترش صنعت خودروسازی کشور چین، تصمیم گرفت برندهای خودرویی مختلف، مانند دانگ فنگ و هایما، را به بازار ایران وارد کند و محصولاتی همچون دانگ فنگ اچ ۳۰ کراس، هایما S7، هایما S5 و… را در سبد تولیدات خود جای دهد.
اضافه بر این، پیش از تحریم ها و در سال ۱۳۸۵، سوزوکی گرند ویتارا وارد خط تولید ایران خودرو شد که تولید آن به صورت غیررسمی تا سال ۱۳۹۸ ادامه داشت. همچنین به منظور جبران کمبود مدلهای خودرویی در سالهای اخیر، ایران خودرو بر روی تولید مدلهای جدیدتری با نامهای دنا، دنا پلاس، دنا پلاس توربو، رانا، رانا پلاس، تارا، تارا اتوماتیک و… تمرکز کرده است. با این حال، خودروهای جدید این شرکت کیفیت محصولات گذشته را ندارند و موج بزرگی از انتقادهای مردمی را به همراه داشتهاند.
