بحران هویت یکی از اصلیترین چالشها است که هر انسان در طول زندگی با آن رو به رو میشود. در این دوران، که عمدتاً در سنوات نوجوانی رخ میدهد، افراد قادر به ارتباط دادن خود به یک هویت واضح نیستند و نمیتوانند به طور دقیق بیان کنند که کی هستند و چه آرزوهایی در زندگی دارند. این موضوع باعث میشود که بین انواع افکار و باورهای متفاوت گیر کنند و نتوانند یک سیستم مفهومی یکپارچه از هویت خود بسازند. از اینرو، تلاش باید برای پیدا کردن هویت مناسب انجام شود. در ادامه، مراحل بحران هویت و راههای پیشگیری و درمان آن را شرح دادهایم.
بحران هویت به چه معناست؟
بحران هویت به چه معناست؟
بحران هویت مفهومی است که اولین بار توسط روانشناس مشهور، اریک اریکسون، به تبیین درآمد. اریکسون یکی از نظریهپردازانی بود که مراحل مختلف تکامل انسان را از کودکی تا پیری بررسی کرد. او در توصیف چالشهای دوران نوجوانی، به مفهوم هویتیابی و بحران هویت اشاره کرد. اریکسون باور داشت که افراد در دوره نوجوانی بیش از هر زمان دیگری نیاز به پاسخ به سؤال اساسی “من کیستم” دارند.
پاسخ به این سؤال تسلیمکننده نیست و بسیاری از افراد حتی پس از پایان دوران نوجوانی نیز نمیتوانند یک تعریف کامل و یکپارچه از هویت خود پیدا کنند. این مسئله باعث تردید و تعارض میان دیدگاهها و اعتقادات مختلف میشود که به عنوان “تردید در هویت” شناخته میشود.
| بیشتر بخوانید : وسواس کندن جوش چیست ؟ راهکار درمان این بیماری |
علائم بروز بحران هویت چیست؟
تمام افراد در طول دورانی که به عنوان دوران نوجوانی مشخص میشود، با بحران هویت روبهرو میشوند. در این دوره، انسانها به شدت به موضوعات مختلفی فکر میکنند. این فکرها گاهی به حدی تشدید میشوند که بر زندگی شخصی و اجتماعی آنها تأثیر میگذارد. نمایانگران بحران هویت در افراد عبارتند از:
کاهش توانایی در ارتباط و گفتگو
افزایش تعداد سوالات پیچیده و فلسفی
عدم انگیزه و افت روحی
اختلالات خواب و اشتها
کاهش تمرکز و تصمیمگیری
حس ناامیدی و ناتوانی
آسیبپذیری و سردرگمی
عوامل تأثیرگذار بر تشکیل بحران هویت
عوامل تأثیرگذار بر تشکیل بحران هویت
عوامل مختلفی از جمله عوامل محیطی و ویژگیهای شخصیتی میتوانند تمایل بیشتر افراد به ورود به بحران هویت را افزایش دهند. برخی از این عوامل شامل عناصر فرهنگی-اجتماعی، شرایط خانوادگی، تجربه مهاجرت، تغییرات ناگهانی در زندگی مانند از دست دادن عزیزان، مواجهه با بیماریهای جسمی یا روانی و غیره میشوند. به عنوان مثال، پس از از دست دادن یک عزیز در زندگی، افراد ممکن است به صورت بیشتری به معنای زندگی و حتی وجود خود تأمل کنند. این وقایع باعث آسیبپذیری و حساسیت بیشتر فرد میشوند و مشکلات متعددی را به همراه خواهند آورد.
آشنایی با مراحل حل بحران هویت
شکلگیری هویت انسان فرآیندی پیچیده است که از کودکی شروع شده و در دوران نوجوانی که پایه و اساس هویت گذاری است، ادامه مییابد و در بزرگسالی تثبیت میشود. طبق دیدگاه اریک اریکسون، هر فرد باید مراحل مختلفی را در دوران نوجوانی پیش روی خود تجربه کند تا به تشکیل هویت دلخواه برسد. این مراحل به صورت خلاصه به چهار مرحله زیر خلاصه میشوند. البته تازهترین تحقیقات نشان میدهد که خیلیها به مراحل اولیه باز میگردند یا در مراحل بعدی نیز همچنان مشکلات هویتی دارند و به درمانهای روانشناختی نیاز دارند.
پراکندگی هویت
این مرحله به دورانی اشاره دارد که در آن سؤال من کیستم هنوز در ذهن نوجوان شکل نگرفته است. در واقع، در این مرحله، اندکی اهمیت به مسئله خودشناسی و تعیین هویت نسبت داده میشود و فرد هنوز به دنبال ایجاد یک هویت منحصر به فرد نیست.
تأسیس هویت
در این مرحله، فرد بیشتر به تشخیص هویت خود میپردازد، اما به جای مطرح کردن سؤالات و مشکلات خود، به قبول عقاید دیگران، به ویژه والدین، میپردازد. او تا حدی همخوانی با دیگران را انتخاب میکند و افکار خود را به تحقق اهداف خودش تناسب میدهد.
حرکت به سمت هویت
در این مرحله، افراد شروع به چالش کردن و ترک عقاید دیگران میکنند و به دنبال ایجاد هویت شخصی و منحصر به فرد خود هستند. آنها تصمیم میگیرند خودشان تصمیمگیری کنند و ارزشها و باورهای جدیدی را انتخاب کنند.
تثبیت هویت
در این مرحله، هویت فرد به صورت ثابت شکل میگیرد و انتخابها و ارزشهایی که فرد در مرحله قبل انجام داده، به هویت دائمی او تبدیل میشوند. این مرحله به معنای یافتن یکپارچگی و سازگاری در هویت است.
چگونه از بروز بحران هویت جلوگیری کنیم؟
چگونه از بروز بحران هویت جلوگیری کنیم؟
برای جلوگیری از ورود به بحران هویت، میتوانید از توصیههای روانشناسی متنوع استفاده کنید. در ادامه، به چندین نکته مهم اشاره شده است.
تقویت مهارتهای خودآگاهی
بالا بردن مهارتهای خودآگاهی از اولین قدمهای پیشگیری از بحران هویت است. افرادی که با خودآگاهی آشنا هستند، درباره شخصیت و توانمندیهای خود دانش بیشتری دارند. اگر احساس میکنید در این زمینه ضعف دارید، مطالعه کتابهای خودشناسی و درخواست راهنمایی از مشاوران میتواند به شما کمک کند.
چالش عقاید دیگران
افرادی که در مرحله تأسیس هویت به عقاید دیگران بیپایان تکیه میکنند، ممکن است هویت اصلی خود را از دست بدهند. این افراد ممکن است در آینده با بروز بحران هویت روبرو شوند. برای جلوگیری از این موضوع، مهارت انتقادیتان را تقویت کنید و به صورت مداوم باورها و عقاید خود را بررسی کنید.
علاقه به تایید خودتان
از اینکه توسط دیگران پذیرفته شوید، لذت ببرید اما به تناسب نباید بر تایید دیگران برای تعیین هویتتان تمرکز کنید. همواره به دنبال رضایت شخصی و انطباق با ارزشها و اهدافتان باشید. اگر به اندازه کافی خود را شناخته و به خودتان اعتماد داشته باشید، نیاز به تایید خارجی کاهش مییابد.
| بیشتر بخوانید : اختلال دو قطبی چیست؟راهکار درمان اختلال دو قطبی |
خود را در آینده تصور کنید
اگر تشخیص هویت برایتان دشواری ایجاد میکند میتوانید یک تمرین ساده انجام دهید. تلاش کنید تصور ذهنی از آینده داشته باشید و از خود بپرسید که در بهترین وضعیت دارای چه ویژگیهایی میباشید؟ این اقدام به شما کمک میکند تا تصویر دقیقتری از هویت خود ایجاد کرده و از بروز بحرانهای مرتبط با هویت جلوگیری نمایید.
برای زندگی تان هدف تعیین کنید
نداشتن هدف در زندگی یکی از عواملی است که باعث میشود همیشه در وضعیت گیجی قرار گیرید و ندانید در نهایت از زندگی چه میخواهید. بنابراین برای پیشگیری از این وضعیت، باید اهدافی کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت برای خود تعیین کنید. این اهداف باید قابل دستیابی و مشخص باشند؛ در غیر اینصورت قادر به کمک به فرآیند شناخت هویت خود نخواهند بود. زندگی بدون هدف، به ویژه در دوران جوانی، میتواند بحرانهای هویت را تشدید کرده و حتی باعث ادامهی آنها شود.
راهکارهای درمان بحران هویت
اگر بحران هویت پس از دوران جوانی همچنان باقی مانده است، باید هرچه سریعتر به یک متخصص روانشناسی مراجعه کنید؛ زیرا نداشتن هویت یکپارچه میتواند تمام تصمیمات زندگیتان را تحت تأثیر قرار دهد و ممکن است منجر به کاهش عملکرد و پیش آمدن مشکلات روانشناختی متنوع شود. روانشناسان با تقویت مهارتهای خودآگاهی، به شما کمک میکنند تا درک دقیقتری از خود پیدا کنید و مسیر زندگیتان را به صورت مشخصتری انتخاب نمایید.
پایانی
به طور واقعی، بحران هویت تنها یک اختلال نیست، اما اگر جوان نتواند با موفقیت از این مرحله عبور کند، ممکن است باعث ایجاد اختلالات شخصیتی در آینده شود. بسیاری از اختلالات روانی از این دوره به وجود میآیند. این موضوع ضرورت مداخله در بحران هویتی را به خوبی نشان میدهد. والدین و مربیان باید در این دوره از نوجوان، فشار زیادی نیاورند. همچنین خود نوجوان نیز با مطالعه و یادگیری از مفاهیم مختلف در این دوران میتواند با موفقیت این مرحله را پشت سر بگذارد. بهرهگیری از کمک یک مشاور در این زمان نیز تأثیرگذار خواهد بود.
